Ana Sayfa » ARAŞTIRMALAR » Bulgaristan'da eski bir Osmanlı-Türk kenti: Rusçuk

Bulgaristan'da eski bir Osmanlı-Türk kenti: Rusçuk

Kuzey Bulgaristan’da Tuna Nehri kıyısındaki inci Rusçuk; stratejik konumu nedeniyle tarihin her devrinde önemini korudu. İl genelinde ve kent merkezinde; cami, türbe, hamam, çeşme ve okul gibi pek çok Osmanlı eseri vardır. Bugün için Rusçuk’a bağlı köy ve kasabalarda hatırı sayılır bir Türk nüfus yaşıyor.

 
 
Bulgaristan'da eski bir Osmanlı-Türk kenti: Rusçuk

Kuzey Bulgaristan’da Tuna Nehri kıyısındaki Rusçuk kenti; stratejik konumu nedeniyle, tarihin her devrinde önemini korumuştur. Osmanlı döneminde bu adla bilinirdi. Daha eskiden ise ‘Rus Kasrı’ adıyla tanınırdı. Günümüzde adı ‘Ruse’ şeklinde değiştirilmiştir. İl genelinde ve kent merkezinde; cami, türbe, hamam, çeşme ve okul gibi pek çok Osmanlı eseri vardır. 1808 yılında İstanbul’da baş gösteren ‘Kabakçı İsyanı’nı bastıran Alemdar Mustafa Paşa da Rusçukludur. Padişahın ve yakınlarının isteği ile 10 bin kişilik ordusuyla Payitahta giderek bu gerici Yeniçeri isyanını bastırmış ve bir kısmını idam ettirmiştir.

Tuna üzerindeki köprüden karşıdaki Romanya’ya kara taşıtları ve tren geçişi vardır.

Osmanlı zamanında tam bir Türk kenti idi. Nüfusunun yarıdan çoğu Türklerden oluşuyordu. XIX. yy.ın ikinci yarısında kurulan Tuna Vilayeti’nin de merkeziydi. Mithat Paşa’nın valiliği sırasında kent büyük gelişme göstermiştir. Deliorman ve Dobruca denilen yörelerin bir kısmı da bu vilayetin sınırları içine giriyordu. Buralara ilk yerleştirilen Türkler Yörük ve Türkmenlerdi. Bunlar genellikle Kayı, Avşar; Kızık, Peçenek gibi boylara mensuptular. Eğribucak, Karagöz, Naldöken vs. gibi oymak mensupları da vardı. Bunun yanında Ertuğrul Gazi’nin büyük oğlu, Osman Gazi’nin ağabeyi Gündüz Bey’in sülalesine mensup olanların da buralarda pek çok köy kurdukları söylenir. Bunlara ‘Amucalar’ denmektedir. Bu çevredeki bazı köylerde babanın kardeşine ‘Amuca’, diye hitap edilmektedir. Razgrat (Hazargrad) çevresindeki Türkler ‘Beçen’ diye anılır. Bundan kasıt ‘Peçenek’ Türklerinden başkası değildir.

’93 Harbi’nden bugüne kadar; Anadolu’ya en fazla göç buradan olmuştur.

1980’lerin başlarında bu kentin nüfusu 200 bini geçiyordu. Sonraları Sosyalist rejimin yıkılması ve göç nedeniyle nüfusu azalmıştır. Şimdiki nüfusu 150 bin dolaylarındadır. Bunun 7000- 7500’ü Türk asıllıdır. Yani kent merkezindeki nüfusun yüzde 5 kadarı Türk asıllı Bulgaristan vatandaşıdır. Türkler bugün ‘Hak ve Özgürlükler Hareketi’ (DPS) adlı partiyi desteklemektedirler.

Ahmet Cevat’ın, İstanbul’daki Şamil yayınlarından çıkan ‘Balkanlar’da Akan Kan’ adlı kitabında yer alan 1970 yılı nüfus sayımına göre; Deliorman denilen yörede kalan illerin yüzölçümleri ve nüfusları aşağıdaki gibi verilmiştir.

            İLİ                                 ALANI                   NÜFUSU

            Şumnu                          3331 km2             253.550

            Razgrat                         2629 km2            209.550

            Eskicuma (Tirgovişte) 2719 km2            188.950

            Varna                           3897 km2             360.850

            Rusçuk                         2655 km2              276.950

            Şumnu kenti Deliorman yöresinin merkezinde bulunmaktadır.

            Eski Tuna Vilayeti’ne bağlı bu illere; Dobruca yöresindeki Silistire de dahildir.

            Osmanlılar zamanında bu bölgeye ‘Kal’a-i Erba’ yani ‘dört kale’ denmekteydi.

            Bölgenin şimdiki toplam yüzölçümü 15231 km.2 ‘dir. Toplam nüfus ise 1.289.850’dir.

            Bu illerdeki etnik- demografik yapı da şöyledir:

            Müslüman-Türk: 1.009.850   Oranı : % 80

            Bulgar               :   230.000   Oran  : % 16

            Roman vb.       :   50.000   Oran : % 04

Buradaki demografik yapı ’93 Harbi’nden (1877 – 1878 Osmanlı Rus Savaşı) sonra Türklerin aleyhine olarakbozulmuştur. Anadolu’ya asıl göç o yıllarda başlamıştır.. Milyonlarca insan aralıklarlaadeta Anadolu’ya akmıştır. Yüz binlercesi yollarda canvermiştir.Tarihin en büyük soykırımlarından biri yaşanmıştır ama bundan pek söz edilmez.

1989 göçünden sonra buradaki demografik yapı bir kez daha değişikliğe uğramıştır. 300 bin dolayında kişi Türkiye’ye göç ettiğinden Türk nüfus azalmıştır.

Bugün için Rusçuk’a bağlı köylerde ve kasabalarda hatırı sayılır bir Türk nüfus yaşamaktadır. Buranın doğusunun ve güneydoğusunun ‘Deliorman yöresi’ içine girdiğini bir kez daha vurgulayalım. Bu genel tanıtımdan sonra şimdi de; bildiğim ve tespit edebildiğim kadarıyla, Türklerin yaşadığı Rusçuk’a bağlı küçük kasabaları ve köyleri tanıyalım. Görüleceği üzere adları bile Türkçedir. Önce küçük kasabalardan başlayalım...

Şırıklevo (Kadıköy):

Rusçuk’un 15 km. kadar güneydoğusundadır. Eski Rusçuk yolu üzerindedir. Büyükçe, güzel bir kasabadır. Bir ara ilçe merkezi de olmuştur. Bulgarlar, Türkler ve Türkçe konuşan Çingeneler hep birlikte, bir arada yaşamaktadırlar. Bulgar nüfus çoğunluktadır. Rusçuk’un hava alanı kasaba yakınlarındadır.

 

Vetova (Vetva):

Rusçuk’un 25 km. kadar güneydoğusunda bulunmaktadır. Burada da Bulgarlar, Türkler ve Çingeneler bir arada yaşamaktadırlar. Oldukça kalabalık bir nüfusu vardır. Köyden çok bir kasaba görünümü vardır. İlçe merkezi konumundadır.

 

Dvagili (Domagila):

Rusçuk’un 30 km. kadar güneybatısına düşmektedir. Adını yakınındaki ikiz tepelerden almaktadır. Büyükçe bir yerleşmedir. Bir ilçe merkezidir. Bulgarlarla beraber kalabalık bir Türk nüfus vardır. Türkçe konuşan Çingeneler de bulunuyor.

 

Svalenik (Solenik / Sulanık):

Rusçuk’un 39 km. güneydoğusundadır. Küçük Lom Vadisi içinde yer almaktadır. Köyün bulunduğu alan bir tekneyi andırır! Şimdilerde 500 hane kadardır. Bine yakın nüfus barındırmaktadır. Bulgar ve Türk nüfus birbirine yakındır. Göç ve nüfus planlaması nedeniyle nüfusu günden güne azalmaktadır.

 

Kuleköy:

Kent merkezinde bulunan Leventa Tepesi üzerindeki televizyon kulesinin üst taraflarındadır. Kent merkezine çok yakındır. Bulgar, Türk ve Türkçe konuşan Çingeneler birlikte yaşam sürmektedirler.

 

Bızın:

Rusçuk’a 18 km. kadar uzaklıkta, Tuna Platosu düzlüğünde yer alan güzel bir köydür. Rusçuk–Razgrat asfaltının 1 km. doğusuna düşmektedir. 250 hane kadardır. Türk, Bulgar karışık yaşamaktadırlar. Türkler çoğunluktadır.

 

Yeniköy:

Bızın yakınlarında yer alan bir köy. Tekke ormanı tarafına doğru düşer. Türk - Bulgar halkları birlikte yaşıyorlar. Bu köyün yakınlarında ‘Yörükler’ denilen bir mevki vardır.

 

Semerciköy:

Rusçuk – Razgrat yolunun 25. km.sinin kuzeydoğusunda bir yamaç üzerinde bulunan şirin bir köydür. 150 hane kadardır. Türk kökenliler çoğunluktadır.

Tırsenik:

Rusçuk’un 27 km. batısındadır. Sofya yolunun 1 km. kadar Tuna tarafında kalır. Evler, dar bir vadi içinde sıralanmıştır. 200 hane kadar vardır. Ana yoldan köye girişte üst tarafında Türk, orta bölümünde Tatar ve en alt kısmı da Bulgar mahallesi yer almaktadır. Adı geçen bu üç halk burada barış içinde kardeşçe birlikte yaşarlar.

 

Batın:

Rusçuk’un 60 km. kadar batısında Tuna kıyısında bulunan bir köydür. Tırsenik’in 30 km. kadar kuzeybatısına düşer. Büyükçe bir köydür. Türk ve Bulgarlar beraber yaşıyorlar.

 

Slivepol:

Rusçuk’un güneydoğusunda Tuna kıyısında büyükçe ve güzel bir köydür. Türkler çoğunluğu teşkil ederler.

 

Büyükorhan:

Rusçuk Silistire yolunun 12. km.sinin birkaç km. batısında bulunuyor. Türkler ve Tatarlar çoğunluktadır.

 

Küçükorhan:

Büyükorhan köyü yakınlarındadır. Türk nüfus fazladır.

 

Kütüklü:

Rusçuk’un güneydoğusuna düşer. Silistire’ye giden yolun yakınlarında güzel, şirin bir yerleşimdir. Türkler çoğunluğu teşkil ederler. Bir zamanlar nüfusu 1500’e kadar çıkmıştır. İnsanları bilgili, görgülü ve çalışkandır.

 

Katselva:

Sulanık köyünün 7 km. kadar güneybatısındadır. Çanak gibi bir çukurun içindedir. Büyükçe bir köydür. Türk, Bulgar karışıktır. Türkler azınlıktadır.

 

Karaağaç:

İlin güneydoğusundadır. Razgrat il sınırına yakındır.

 

Sırtalan: Razgat yakınlarında eski ve güzel bir Türk köyüdür.

 

Sinanköy:

Rusçuk’un tek ‘Kızılbaş’ köyüdür. Rusçuk’un güneybatısındadır. Kent merkezine uzaklığı 45 km. kadardır.

Bunların dışında halen çok az Türk’ün yaşadığı, Örencik, Çayırlı, Rojva, Noratlı gibi köyler de vardır.

Örencik, Katselva köyünün güneybatısına düşer. Çayırlı ise daha güneyde, Sinanköy yakınlarındadır.

 

Eskiden Türklerin yaşadığı, bugün ise hiç Türk kalmayan köyler:

Çerven (Cernevi):

Rusçuk’un 20 km. kadar güneybatısındadır. Kalesi ile ünlüdür. Buradaki kale 1388 yılında Osmanlı ordusu tarafından fethedilmiştir. Anadolu’ya göç eden Türklerden kalma bazı evler halen durmaktadır.

 

Kostansa (Köstendere):

Sulanık köyünün doğusundadır. 1950’li yıllarda 15 hane kadar Türk yaşarken şimdilerde hiç kalmamıştır. Türkler Rusçuk merkezine ve Türkiye’ye göç etmişlerdir.

 

Çersa:

Sulanık köyünün güneybatısında bir dere yakınlarında konumlanmış küçük bir köydür. Dört tarafı dağlarla çevrilidir. Burada yaşayan Türkler Anadolu’ya göç etmişlerdir.

Bunların dışında kentin güneybatısındaki Bela ilçesine bağlı Oprecnik gibi köylerde de halen bir miktar Türk aile bulunmaktadır. Bela’ya bağlı köylerden birinin adı Karamanov’dur. Adından da anlaşılacağı gibi burası Karaman Beyliği’nden göç eden Türkler tarafından kurulmuştur. Bugün için Anadolu’ya göç nedeniyle bu köyde hiç Türk kalmamıştır. Bela’nın içinde ve bazı köylerinde kalan çok az sayıda Türk aile asimile olmuşlardır. Kimisi de kimliklerini gizlemektedirler.

Sulanık’tan sonra, Rusçuk il sınırları yakınında bulunan Razgrat’a bağlı Kaloyan (Hilebarov/ Torlak) ve Ezerçe köyleri ile Tirgovişte’ye (Eskicuma) bağlı Gırçınva ile Krepçe ve Omur köylerinin nüfuslarının büyük çoğunluğu Türk kökenlidir. Gırçınva’da Tatarlar da yaşamaktadır. Buralardan itibaren Balkan dağlarına kadar olan bölgede Türkler çoğunluğu teşkil ederler.

Bursa’nın merkezinde ve köylerinde, aileleri Rusçuk kökenli olan binlerce insan yaşıyor.

Son veriler ışığında Bulgaristan Türklerinin yaşadıkları illere göre nüfus dağılımları:

Deliorman ve Dobruca yöreleri:

İlin adı                                    Türk Nüfus

Ruse (Rusçuk )           :             28.658

Razgrat (Hazargrat)     :           57.261

Tirgovişte (Eskicuma) :             38.231

Şumen (Şumnu)           :           50.878

Silistire                       :             40.272

Varna                           :           30.469

Dobriç                         :            23.484

 

Doğu Trakya

Burgaz                       :           49.359

Sliven                         :           16.784

Yanbol                       :             3.600

Haskova                     :           28.444

 

Güney Bulgaristan – Rodoplar Yöresi

Kırcaali                   :             86.527

Smolyen                 :               4.696

Plovdiv (Filibe)       :             40.255

Pazarcık                   :           14.062

Blagoevgrad           :            17.027

 

Kuzey ve Orta Bulgaristan

Pleven (Plevne)     :               8.666

Loveç (Lofça)       :                 4.337

Veliki Tırnova       :                15.709

Gabrova                 :              6.464

Stara Zagora (Eski Zağra)   15.035

 

Batı Bulgaristan

Sofya (Başkent)   :               23.614

Bunların dışında Köstendil, Pernik, Montana, Vidin ve Vratsa gibi illerin Türk nüfusları tam olarak tespit edilememiştir. Bu illerde de bir miktar Türk nüfusun bulunduğu biliniyor.

Bu illerden Kırcaali ve Razgrat illerinde Türk nüfusun oranı yüzde 50’nin üzerindedir. Bir kısmında yüzde 25 ile yüzde 50 arasındadır. Çoğu ilde ise bu oran yüzde 5 ile yüzde 25 arasında değişmektedir.

Yeşil Bursa / Hüseyin GENÇ


İlgili Haberler
left
right
 
29 Eylül 2015 Salı 20:34
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
 
 
Röportajlar
Geri İleri
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Anket
Bursa'nın marka değeri sizce hangisi?
Uludağ
Yeşil Türbe
Ulu Cami
Muradiye Külliyesi
Cumalıkızık
Kaplıcalar
Emir Sultan
Karagöz ile Hacivat
Kapalıçarşı ve Hanlar
Bursaspor
 
 
 
 
 
 
Arşiv
 
 
Kurumsal

İçerik

Haberler

Yerel Yönetim

Teknoloji

Yukarı Çık