Ana Sayfa » TARİH » Bursa Akçalar Aktopraklık Arkeopark Alanı

Bursa Akçalar Aktopraklık Arkeopark Alanı

M.Ö. 5700-5600’lü yıllarda yerleşim gelişkin bir köy izlenimi verir. Daire şeklinde sarılı, ortası bir hendekle korunaklandırılmış, hendeğe paralel dizili, birbirine bitişik kare planlı kerpiç evler kullanılmaya başlanmıştır. Hendeğin içinde ölü gömütleri vardır. Evlerin içinde ocaklar bulunmaktadır.

 
 
Bursa Akçalar Aktopraklık Arkeopark Alanı

Fikret ALKAN

Birbiri üzerine birden çok yerleşim ve katman katman inen zaman içinde tepe oluşturması sonucu ortaya çıkan höyükler, farklı dönemlere ait maddi kalıntılar saklar. Marmara Bölgesi gibi nüfus yoğunluğunun, dolayısyla şehirleşmenin, ortalamaların oldukça derine aktığı yerlerde arkeolojik tahribattan kurtulabilmiş önemli alanlardan biri olarak Aktopraklık halâ Kuzeybatı Anadolu Arkeolojisi adına önemli bir yerleşmedir.

Arkeoloji, tarihsel bulguları kaynak edinerek yorumlayan, toprak altından çıkan materyalleri gün ışığına kavuşturan ve açıklayan bilim dalıdır. Yerleşimin kültürlere ait bulguları, tarih öncesi döemlerden Bizans Dönemi'ne değin tarihlendirip, değerlendirerek tarih bilimine katkıda bulunulur. Topluma ait değerlerin elde edilmesi de toplumsal yaşam şekillerini anlamaya sağlar. Bu kapsamda sosyoloji bilimi ile de ilişkilidir.

Arkeoloji, toplumun kültürel birikimlerini içerdiği, topladığı ve gözler önüne serdiği kadar bu verilerin tasnif edilerek günümüz diliyle açıklamasını da yapmakla yükümlüdür. Geçmiş toplumların yaşayış şekilleri bir bilinmez olarak merak konusu iken, 5N 1K’yı da cevaplamak arkeologlara düşüyor anlaşılan.

Arkeolojik soruların cevaplarını alabileceğimiz yerlerden en temeli müzeler, ören yerleri, açık hava müzeleri gibi sergileme mekânları iken, kültürel ilginin turizm potansiyeli ile birleştirilmesiyle yeni bir müze türü doğmuştur. 1980’lerden sonra kültürel hizmetlerin gelişimi, sadece durağan müzeciliğin dışına çıkılarak, ziyaretçilerine deneyimleyerek anlatan ve yaşatan bir noktaya varmıştır. Bu konuda yasal düzenlemelerin de etkili olduğu söylenebilir.

Dünyada var olan örneklerinde de olduğu gibi arkeolojik parkın kurulduğu alan, kendi doğal yapısı içinde içerdiği döneme ait yaşam biçimleri canlandırılmıştır. Diğer yandan arkeolojinin kullandığı bilimsel yöntemler ile ilgili uygulamalı faaliyetler ile bu bilimin daha yakından tanınması mümkün hale getirilmiştir. Müzeciliğin geldiği bu noktaya eş zamanlı olarak ülkemizde de yaşayan müze kavramı içinde deneyimlere açık arkeoparklar oluşturulmaktadır. Bunlardan biri de Bursa’nın batı bölgesinde yer alan Aktopraklık Höyük Arkeopark Projesi’dir.

Akçalar Köyü’nde (Mahallesi) organize sanayi bölgesinin içinde 2002 yılında Bizans Dönemi’ne ait mimari parçalar ve iki adet Bizans sikkesinin bulunmasıyla Müze Müdürlüğü ekipleri tarafından sondaj kazıları ve araştırma yapılmaya başlanmıştır. 2004 yılında İstanbul Üniversitesi Prehistorya Ana Bilim Dalı tarafından bilimsel araştırmalar yapılmış, 2006 yılında da Bakanlar Kurulu’nca resmi kazı statüsü edinmiştir.

Birbiri üzerine birden çok yerleşim ve kültür katmanının zaman içinde tepe oluşturması sonucu ortaya çıkan höyükler, farklı dönemlere ait maddi kalıntıları saklar. Marmara Bölgesi gibi nüfus yoğunluğunun, dolayısıyla şehirleşmenin ortalamaların oldukça üzerine çıktığı yerlerde arkeolojik tahribattan kurtulabilmiş önemli alanlardan biri olarak Aktopraklık Höyük; Kuzeybatı Anadolu arkeolojisi adına önemli bir yerleşmedir. Aktopraklık, konum itibariyle Balkanlar ve Anadolu yol güzergahı üzerinde bir geçiş noktasıdır. Eş zamanlı gelişen kültürler içinde Avrupa’da var olan yaşamın kökleri, Anadolu üzerinden bir geçiş noktası konumunda olan Bursa’dan başlamaktadır. Günümüzde Avrupalı bilim adamları başlattıkları ‘Avrupa ve Anadolu Neolitiği Arasında Köprüler Kurmak’ başlıklı proje (BEAN - Bridging The European and Anatolian Neolithic) ile Avrupa’nın kökenlerini Anadolu’da ve dolayısıyla Bursa Neolitik yerleşimlerinde aramaktadırlar.

Höyük, Ulubat Gölü’ne yakın, ormanlık arazi içinde ve iki büyük tatlı su kaynağı arasında yer almaktadır. Coğrafi yapısı itibariyle hem avcı toplayıcılık, hem de tarımsal üretim için elverişli bir yapıdadır. Orta Anadolu kökenli yerel grupların Kuzeybatı Anadolu’ya göçleri ile M.Ö. 7. bin yılın ortalarından başlayarak ilk tarım topluluklarının iskanı ile yerleşim oluşmuştur.

Aktopraklık Höyük’te yerleşim, A, B ve C olarak üç farklı evrede görülmektedir. En erken (C) evresi, M.Ö. 6300-6000 tarihlerine aittir. Yuvarlak planlı, çukur tabanlı doğadan toplanılan dalların çamurla sıvanmasıyla örülen kulübe yapıları birbirlerine yakın mesafede konumlanmıştır. Dallar örgü tekniği ile yatay ve dikey olarak bağlanmış, tabanlar taşla sınırlandırılmıştır. Kulübelerin önlerinde bırakılan avlularda günlük işlikler yer almaktadır. Barınak konusunda ilkellikten uzaklaştıkları ve yerleşik yaşama adım attıkları görülen Aktopraklık sakinleri, tarımsal hayatın gündelik uğraşlarıyla meşguldüler.

Ölüler de kulübelerinin altına cenin pozisyonunda yatırarak, basit bileklik ve kap türü ölü hediyeleri ile gömülmekteydi. Hediyeler bırakılarak ölülerin gömülmesi, dini bir geleneğin varlığı ve bununla ilgili üretimleri de geliştirmiştir.

M.Ö. 5700-5600’lü yıllarda yerleşim gelişkin bir köy izlenimi verir. Daire şeklinde sarılı, ortası bir hendekle korunaklandırılmış, hendeğe paralel dizili, birbirine bitişik kare planlı kerpiç evler kullanılmaya başlanmıştır. Hendeğin içi kalkerle sıvanmış, kalker yer yer tekrar yenilenmiştir. Hendeğin içinde ölü gömütleri bulunmaktadır. Evlerin içinde ocaklar bulunmaktadır. İçleri oda işlevi kazandırmak amacıyla dikmelerle bölümlendirilmiştir. Günlük işler için evlerin önünde işlikler yer alır. Ayrıca evlerin önünde büyük ocaklar ortak kullanıma açıktır. (C) evresi kullanım dışı kaldıktan sonra gömütlük alanı olarak bölgenin ilk yerleşim dışı gömü alanı olma özelliğini taşımaktadır. Gömüler, anne karnındaki çocuk cenin pozisyonunda, eller ise çenede birleştirilmiş olarak yapılmıştır.

Prehistorik yerleşimlerin sergilenmesi ve tanıtımı daha zordur. Yüzey buluntularının az olması yorumlama için bilgiye ihtiyaç duyar. Aktopraklık Höyük Arkeopark Alanı’nda dönem buluntularının açıklayıcı olabilmesi adına, Neolitik ve Kalkolitik Dönem evleri aslına uygun biçimde canlandırılmıştır. Bilimsel veriler ışığında, C alanında dallar sazlıklarla örülen evler gezilebilmektedir. Kalkolitik yapılaşma da aynı şekilde kerpiçten inşa edilerek evlerin içlerinde manken canlandırmaları ile dönem insanının günlük yaşamına ışık tutmaktadır. Kerpiç evlerin önünde, dönem özeliklerine uygun olarak ortak kullanıma açık büyük boy fırınlar bulunmaktadır. Günümüzde de kullanılabilen fırınlar, zaman zaman ziyaretçilere yönelik atölye çalışmalarında yakılmaktadır.

Tarihsel bütünlüğü kronoloji çerçevesinde ziyaretçisine sunan Aktopraklık Höyük Arkeopark, ilk çağda yaşamı bilimsel kazı ve canlandırmalar ile anlatmaktadır. Arkeopark’ın kronolojik anlatımını tamamlayan bir diğer unsur ise Bursa’nın Mustafakemalpaşa İlçesi Eski Kızılelma Köyü’nde bulunan altı adet köy evinin yerinden sökülerek birebir alana yerleştirilmesidir. Aynı zamanda tarih öncesi dönem ile 19. yüzyıldan günümüze değin kullanılagelen Anadolu ahşap mimarisinin sivil yapı örneklerini karşılaştırmamızı sağlamaktadır.

Evler, kıyısından dere akan sembolik bir köy meydanı etrafında karşılıklı üçerli olarak dizilmiştir. Her ev gelin evi, demirci, köy konağı, mutfak gibi geleneksel Türk köyünde yer alan bir işleve sahiptir. Evler, Kızılelma Köyü sakinleri tarafından alana tekrar monte edilerek proje için bağışlanmıştır. Yaşayan ender örneklerin canlandırılması ve Bursa köy kültürünün yaşatılmasına yönelik olarak evlerin içi Kızılelma Köyü’ndeki kullanımları ile aynı dizayn edilmiştir. Bir yanda tarihi dönemler içinde gezindikten sonra ziyaretçiler köy meydanında dinlenme imkanı bulabilmektedirler. Projenin ilerleyen safhalarında kurulacak organik pazarda doğal yiyecekler satılacak.

Aktopraklık Höyük Arkeopark Projesi tarih öncesi kazıların sürdüğü alan olma özelliğinin yanında yaz kampları ile arkeoloji okulunu da bünyesinde barındırıyor. Arkeoloji biliminin tanıtılması ve bilimsel kapsamının deneysel yöntemlerle ilgililere aktarılması aynı alan içinde gerçekleştirilmektedir. Arkeolojik yaz kampları, arkeoloji bölümü öğrencileri için hazırlanmış bulunmaz bir fırsattır. Bir haftalık programda teorik derslerin yanında tarih öncesi dönemin yaşam şartlarının deneysel yöntemlerle öğretildiği pratik dersler verilmektedir. Çanak çömlek yapımı, alet yongalama, mimari, maden, fotoğrafçılık gibi derslerin yanında akşam düzenlenen seminerlerde katılımcı grubun rahatça tartışabileceği forumlar düzenlenmektedir.

Ayrıca alanda ilkokul ve ortaokul düzeyindeki öğrenci gruplarının öğrenimine yönelik çocuk kazı evi, yapay kazı alanı ve karşılama binasında tarih öncesi yaşama ilişkin canlandırmalar yer almaktadır.

Günlük müze ziyaretçilerinin alan hakkında bilgi sahibi edinebileceği karşılama binasının yanında yapılması yönünde çalışmaları sürdürülen doğa tarihi ve arkeoloji müzesinde Anadolu arkeolojisi, Anadolu’nun kronolojisi içinde anlatılacaktır.

Aktopraklık Höyük toprağında sakladığı bin yılların birikimini Arkeopark aracılığında çok fonksiyonlu yapılarla her yaş ve ilgi düzeyinde ziyaretçisine sunuyor. Geçmiş toplumların yaşamını tarihin içinde küçük bir seyahate çıkararak yaşayarak öğrenmek isteyenler için kapıları sonuna kadar açık.

KAYNAKÇA

  1. KARUL, N., AVCI, M.B., TARLAN A., DEDE Y, DEVECİ A., KARKINER N. “Aktopraklık Açık Hava Müzesi ve Arkeoloji Okulu”, Aktüel Arkeoloji Dergisi Sayı: 57, Yıl:2017.

  2. KARUL, N., AVCI, M.B., DEVECİ A., KARKINER N. YEŞİLDAL, H.; “Bursa Aktopraklık Höyük’te Kültür Sektörünün Oluşturulması: Çok Yönlü Bir Proje” TÜBA-KED 8/2010.

  3. AVCI, M.B; Aktopraklık Verileri Işığında Doğu ve Güney Marmara’da Fikirtepe Çanak Çömleğinin Gelişim Süreci, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2010.

  4. Aktopraklık Höyük, Bilgilendirme Broşürü, Bursa Büyükşehir Belediyesi .

 

 

 
4 Aralık 2017 Pazartesi 22:05
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
 
 
Röportajlar
Geri İleri
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Anket
Bursa'nın marka değeri sizce hangisi?
Uludağ
Yeşil Türbe
Ulu Cami
Muradiye Külliyesi
Cumalıkızık
Kaplıcalar
Emir Sultan
Karagöz ile Hacivat
Kapalıçarşı ve Hanlar
Bursaspor
 
 
 
 
 
Arşiv
 
 
Kurumsal

İçerik

Haberler

Yerel Yönetim

Teknoloji

Yukarı Çık