Osmanlı salnamelerinde eski Mudanya

Hicri 1310 yılında 16 mahallesi vardır. Bin 192'si Müslüman, 2 bin 808'i gayrimüslim olmak üzere, merkezinde 4 bin kişi yaşmaktaydı. Yaz aylarında Uludağ'dan kalıplar şeklinde kesilen buzlar at, katır veya eşek sırtında Bursa'ya getirilir, daha sonra yine hayvan sırtında Mudanya limanına götürülürdü. Buradan da gemilerle, kayıklarla İstanbul'a taşınır, saraya teslim edilirdi.

Osmanlı salnamelerinde eski Mudanya

BAZI OSMANLI SALNAMELERİ'NDE

MUDANYA HAKKINDA YER ALAN

ÖZEL VE ÖNEMLİ BİLGİLER

 

Hüseyin GENÇ

 

 

Hicri 1310 (M. 1892/1893) Salnamesi'ndeki kayıtlardaki Mudanya:

 

Yüzölçümü 500 kilometrekaredir. Kaza merkezine bağlı 18 köyü ile Tirilye ve Emirali (İmralı) adlarında iki bucağı bulunuyordu. İlçede 2 bin 533'ü erkek ve 2 bin 335'i de kadın olmak üzere, toplam Müslüman nüfus 4 bin 868'dir. Gayrimüslim nüfus ise 6 bin 161'i erkek, 5 bin 632'si de kadın olmak üzere 11 bin 793'tü. Bu duruma göre; Mudanya'nın genel ilçe nüfusu toplamı 16 bin 661'dir.

Mudanya kasabasının 16 mahallesi vardır. Bin 192'si Müslüman, 2 bin 808'i gayrimüslim olmak üzere, ilçe merkezinde 4 bin kişi yaşmaktaydı.

Mudanya merkezinde 7 cami, 4 kilise, 3 okul, bir tekke, 2 otel, 7 han, 2 hamam, 2 fabrika, 3 değirmen, 16 yağhane, 2 eczane, 13 fırın, bir salhane, bir gaz deposu, 31 kahvehane, 91 mağaza, 143 dükkân, 920 ev, bir telgrafhane, bir demiryolu istasyonu ve iskelesi, bir gümrük dairesi ile bir iskele vardır.

 

 

Hicri 1324 (M. 1906) Salnamesi'ne göre Mudanya:

 

Mudanya Bursa'nın kuzeybatısında, Marmara denizi kıyısındadır.

Kuzeyinde Marmara denizi, güneyde Bursa ve Mihaliç, doğuda Gemlik ve batısında da Mihaliç ile komşudur.

Yüzölçümü 232,50 kilometrekaredir. 7 bin 223'ü Müslüman, 16 bin 888'i gayrimüslüm olmak üzere, toplam 24 bin 111 nüfusa sahiptir. Tirilye ve İmralı bucakları ile birlikte 24 köyü vardır.

İlçe merkezi olan Mudanya kasabası, il merkezi Bursa'ya 31 km. uzaklıktadır. Düzgün bir karayolu ile birlikte demiryolu bağlantısı da vardır.

Kasabada Hükümet konağı, 7 cam-i şerif, 2 mescit, bir rüşdiye, bir iptidâiye, birer inas rüştiye ve iptidaiye okulu, erkek ve kızlar için birer Rum okulu, demiryolu istasyonu ve birçok sanayi ile gayri resmi binalar bulunmaktadır.

 

 

Mudanya'dan İstanbul'a buz gönderilmesi:

 

Bursa; Uludağ'ın kar ve buz bulunan mevkiine, her ne kadar hava durumuna göre değişiklik gösterse de yaya olarak ortalama 12 saatlik mesafede olup, yazın soğuk bir şey yiyebilmek ve içebilmek için dağdan buz veya kar getirmek gerekirdi. Lâkin kar her zaman bulunmadığından, taşınmasının da zor ve de pahalı olmasından dolayı bazı yıllarda soğuk su içmek bile mümkün olmazdı.

İstanbul'daki padişah sarayının kar ve buz ihtiyacı da Uludağ'dan sağlanırdı. 'Cebel-i Keşiş'ten kesilip hayvan sırtında Bursa'daki şimendifer istasyonuna getirilen buzlar, özel tarifeli seferle Mudanya'ya ve oradan da iskelede hazır bekleyen teknelerle İstanbul'a ulaştırılırdı. Bu durum; emek ve zaman yönünden pahalıya mal oluyordu. Katırlı (Esenköy) dağlarından indirilen buzların kayıklarla İstanbul'a gönderilmesi daha kolay oluyordu. Ama burada bütün yaz boyunca kar bulmak mümkün olmuyordu. Osmanlı döneminde Bursa'da sırf bu işi yapan aileler vardı.

Osmanlı Dönemi'nde Saray'a buz sağlamak üzere; yaz aylarında 'Cebel-i Ruhban' ve 'Cebel-i Keşiş' (Uludağ) denilen dağdan kalıplar şeklinde kesilen buzlar at, katır veya eşek sırtında dağdan Bursa'ya getirilir, daha sonra da yine hayvan sırtında Gemlik veya Mudanya limanlarına götürülürdü. Buralardan da gemilerle, kayıklarla, deniz yoluyla İstanbul'a taşınarak Saray'a teslim edilirdi.

 

 

 

1763'teki bir fermanda; 'nefs-i padişahı ve sair tayinat için hassa harçı ve buzcubaşısı Halil tarafından tevzi olunacak buz, Keşiş dağında vaki buzullardan kat ve Mudanya iskelesine naki olunduğu' bunun nakli için lüzumlu olan katırların tedariki bildirilmiştir.

1804 yılı Ağustos'unda gönderilen bir yazıda; “Bursa'da vaki 'Keşiş dağı' demekle maruf dağda Kırkpınar, Karapınar, Beypınarı ve Kilimlisarı ve sair kar ve buz hasıl olan mahallelerden hassa buzcubaşısı tarafından vekil olan kimsenin marifetiyle kar ve buz nakloluna geldiğine binaen, mahail-i merkumeye ahar ve ecnebi kimselerden maadâ Yörükan Taifesi, ahar ecnebi kimselerin varmaları ve hayvanların ray ve kar buz nakletmeleri” men olunmuştur.

1810 yılında yağışın çok olmasından dolayı, buzların 15 Haziran ile 15 Temmuz tarihleri arasında kesilip, 12 saatte Bursa'ya, 6 saatte Mudanya'ya, Buzcubaşı tarafından çalışanlara toplam 60'ar akçe ödeme ile her gün Mudanya'ya 30 yük buz-kar nakledilecektir.

Sarayın günlük ihtiyacı 103 denk buz ve 275 torba tuzdur.

 

XX. yy. başlarında Mudanya'nın tarım durumu:

 

İlçede 16 bin 466 parça bağ ve bahçe, 24 bin 731 dönüm zeytinlik, 6 bin 372 parça ve 98 bin 615 dönüm tarla ve 3 çiftlik vardır. Yılda 153 bin 500 kile buğday, 34 bin 700 kile arpa, 49 bin kile yulaf, 35 bin kile kabluca, 77 bin kile burçak, 17 bin 600 kile mısır, 2 bin kile susam üretilmektedir.

İlçede; 225 bin 091 kg. yaş ve kuru, 4 bin 99 kg. yarım ve tam kuru ipek kozası satılmakta, 3828241 kuruş elde edilmektedir. Dış ülkelere yüzer kiloluk 320 balya birinci, 100 balya adi, ucu bağlı ipek, bin 200 kg. kamçıbaşı, bin kg. tava dibi, 14 bin kg. talaş satılmaktadır.

Üretilen 800 bin kıyye soğandan, 600 bin ve 500 bin kıyye arpacıktan 300 bin kıyyesi Dersaadet ve dış ülkelere gönderilmekte, kalanı ilçede sarfedilmektedir. Yağhanelerde sıkılan, bir milyon 900 bin kıyye zeytinle, kaplarda bulunan 400 bin kıyye dip zeytinden elde edilen 500 bin kıyye zeytinyağıyla, yine kaplarda bulunan 300 bin kıyye üst zeytin, Osmanlı'nın değişik yerlerine ve dış ülkelere gönderilmektedir.

Üretilen 3 milyon kıyye üzümün, 2,5 milyon kıyyesinden arak (rakı) ve şarap elde edilmekte, geriye kalan 500 bin kıyyesi de taze tüketilmektedir. Kaza merkezine bağlı yerlerde yılda 66 bin 500 kuruşluk da balık geliri olmaktadır.

 

Tirilye Nahiyesi:

 

Marmara Denizi kıyısında hoş havalı bir yerleşimdir. Kasabada bir cami-i şerif, bir İslâm, 2 Hıristiyan ilkokulu, 7 kilise, 3 manastır bulunuyordu. Kemerli Kilise'nin içinde bazı eski eserler mevcuttu. Kozacılık ev içi dokumaları ünlüydü. Zeytin, Doğu Rumeli, Karadeniz kıyıları ve İskenderiye'ye gönderilmektedir.

 

Emirali (İmralı) Nahiyesi:

 

Mudanya'ya 18 deniz mili uzaklıkta, aynı adla anılan ada üzerindedir. Bu adada bin 200 yıl önce Theofani adlı bir tekfurun yaptırdığı bir kilise vardır. Bunun duvarlarına işlenen ve zeminine döşenen resim ve mozaikler bugün de eski durumunu korumaktadır. Adada yılda 7 bin kg. Buğday, 4 bin kg. Koza, 500 bin kıyye soğan üretilip 'Dersaadet'e satılmaktadır.

 

O yıllardaki Rumlar ve faaliyetleri:

 

O yıllarda Mudanya, Tirilye, Siği, Yalıçiftlik, Veletler, Potamia, Misebolu ve İmralı gibi yerleşim yerlerindeki Rumlar, çoğunluğu teşkil ediyorlardı. Buralarda yaşayan Rumlar; ipekböcekçiliği, flatür fabrikaları, küçük sanayi işletmeleri, zeytin, zeytinyağı imalathaneleri, sabunculuk ve şarapçılıkta ileri bir seviyedeydiler ve Müslüman halka göre daha zengindiler.

 

Mudanya Belediyesi'nin ilk kuruluşu:

 

1927 yılına ait Bursa Vilâyeti Salnamesi'nde; Mudanya Belediyesi'nin ilk kuruluşunun Hicrî 1288 (Milâdî 1871/1872) yılında olduğu yazılıdır.

 

(NOT: Mudanya Belediyesi'nin 1919'da kurulduğu ifade edilir. Belediye binasının tabelasında ve tanıtım logosunda bu yıl yazar. Bu yıl içinde; savaş koşulları nedeniyle Osman Bey, Ahmet Eşref Bey, Cemal Bey 'Bilge), Hüseyin Kâmi Bey, Hafız Galip gibi şahıslar çok kısa sürelerle belediye başkanlığında bulunmuşlardı. Ancak 1889 yılına ait bir Osmanlı kaydında; Fuat Efendi diye anılan bir şahsın sözü edilen yılda burada belediye başkanı olduğu belirtilmektedir. Söz konusu belgede; kendisi ile birlikte belediyede 6 Belediye Meclisi Üyesi ve bir katibin görev yaptığı ye alıyor. Aslında burada belediyenin ilk kuruluşu, salnameye göre, Hîcri 1288, (Miladî 1871/1872'ye tekabül etmektedir. Bu kuruluş, belki de bugunkü anlamda bir belediye değildi. Orasını tam bilemiyoruz. En eski Belediye Başkanı olarak 1884 – 1886 yılları arasında görev yapan Hacı Tahir Bey görülüyor. Bunu Mustafa Efendi, Fuat Bey gibi şahıslar izliyor. Anlaşılacağı üzere, Mudanya Belediye'sinin kuruluşu çok daha eskilere dayanmaktadır. Bu bilgiler ışığında Mudanya Belediyesi ilk kuruluş tarihini yeniden belirlemelidir.)



20 Haziran 2018 Çarşamba 10:51

http://www.yesilbursadergisi.com/haber/osmanli-salnamelerinde-eski-mudanya-930.html