Nezaket ÖZDEMİR

ATATÜRK'ÜN BURSA GEZİLERİNDE İMZALADIĞI PORTRE FOTOĞRAFLARI

Nezaket ÖZDEMİR
 
 

Bursa, Atatürk’ün yurt gezilerinde en çok ziyaret ettiği illerden biridir. Bu gezilerin her biri çok önemli siyasi ve ulusal demeçlere sahne olmuş, Bursa’dan tüm dünyaya ve ulusa mesajlar verilmiştir. Atatürk’ün ulusal bilinç oluşturmak, halkı yapılan devrimler hakkında bilgilendirmek, ekonomik atakları teşvik ve öncülük etmek, kamuoyu oluşturmak, örnek olmak amacıyla önder olarak gerçekleştirdiği bu gezilerin her biri kendi amaçları doğrultusunda birer inceleme konusudur. Zaferden sonra kurulacak devletin şekli, yönetimin nasıl oluşturulacağı bütün dünyanın ve Kurtuluş Savaşı’na destek veren tarafların merakıdır. Özellikle 17-22 Ekim 1922 tarihleri arasında zaferden hemen sonra gerçekleşen birinci Bursa gezisinde dünyaya Türk devletinin nasıl şekilleneceği konusunda önemli, mesajlar verilmiştir. Bursa’da bu mesajlar verildikten hemen sonra, Atatürk daha Ankara yolunda iken, Vakit Gazete’sinin 24 Ekim 1922 tarihli sayısında, İstanbul gazetelerinde Rus askerlerinin Trabzon’u işgal etmiş olduğu konusunda haberlere yer verilmesi, kazanılan zafere rağmen, fesadın devam ettirilmek istendiğinin göstergesidir. Atatürk’ün 1. ve 2. Bursa gezileri sırasında, İstanbul’un işgal altında bulunduğu, bir yıldan biraz daha uzun bir süre düşman işgali altında kaldığı ve bu esaretin ancak 4 Ekim 1923’te sona erdiği unutulmamalıdır.

Atatürk bir yandan Lozan barış görüşmelerinin devam ettiği diğer yandan devletin şekillendiği bu dönemde gerçekleştirdiği yurt gezilerinde kamuoyunu bilgilendirme işlevini halka açık toplantılarla gerçekleştirmiştir. Bunların içinde en öne çıkanı 24 Ocak 1924 günü Bursa Şark Sineması’nda 7 saat devam eden toplantıdır. Bu toplantıda, ekonomi, iç ve dış siyaset, azınlıkların durumu hakkında açıklamalar yapan Gazi, bir yandan iç kamuoyunu bilgilendirirken, dış dünyaya da mesajlar vermiştir. Siyasi ağırlığının yanı sıra bu geziler, Atatürk’ün düşüncelerini dile getirdiği, halkı dinlediği, halkla bütünleştiği, sorunların üzerine gittiği, yerel yöneticileri yakından takip ettiği ve her geçen gün yeni bir ivme kaydeden genç cumhuriyetin nasıl şekillendiğinin de izlendiği programlardır. Şark Sineması’nda birinci Bursa gezisinde de önemli bir olay yaşanmıştır. Atatürk’ün Bursa’da olduğunu öğrenen 470 öğretmen 29 Ekim 1922 günü, Gazi’ye şükran ve bağlılıklarını sunmak üzere Bursa’ya gelmiştir. Kadın ve erkek öğretmenlerden oluşan bu heyet ile Atatürk aynı akşam Şark Sineması’nda bir toplantı yapmıştır. Kadın ve erkeklerin ilk defa aynı salonda bulundukları bu toplantıda Atatürk, “Muallim hanımlar ve muallim beyler,” diyerek hitap etmiş, Türk kadınları uzun bir aradan sonra ilk defa birey olarak muhatap alınmışlardır. Bu toplantıda Atatürk öğretmenlere, “Ordularımızın kazandığı zafer, sizin ve ordularınızın zaferi için yalnız zemin hazırladı… Hakiki zaferi siz kazanacaksınız, koruyarak devam ettireceksiniz ve mutlaka başarılı olacaksınız,” diyerek eğitime verdiği önemi ortaya koymuştur. Günümüzde fast –food olarak kullanılan binanın duvarında maalesef bu önemli olayları hatırlatacak bir bilgi çerçevesi bulunmamaktadır.

Atatürk’ün Bursa’ya yaptığı 18 geziyi ulusal basını takip ederek tespit etmeye çalıştığım “Ulusal Basında Atatürk’ün Bursa Gezileri” isimli kitabımda bu gezilerle ilgili çok ilginç ve çarpıcı tespitler yapmak mümkün oldu. Gazete haberleri sayesinde, Atatürk’ün Bursa gezilerini anbean izlemek mümkün olduğu gibi, 18 gezi gerçekleşmiş olmasına rağmen, elimizdeki Bursa’da çekilmiş az sayıdaki fotoğrafa ilaveten yeni fotoğraflar gün ışığına çıkmış oldu. Fotoğraflar, gazete kağıdına basılmış olduğu için çok net olmasa da belge niteliği taşımaktadır. Atatürk’ün Bursa için imzaladığı fotoğraflara gelince, Ulusal Basında Atatürk’ün Bursa Gezileri, kitabının kapağında kullandığımız 24 Eylül 1925 tarihli ve üzerinde “Bursa Hükümet Dairesine” yazılı fotoğrafı, Atatürk’ün 24 Eylül 1925 günü Bursa Valiliği’ne yaptığı ziyarette imzaladığı anlaşılmaktadır. Çünkü aynı tarihli Cumhuriyet Gazetesi’ne Gazi’nin “belediyede ve hükümette resmi kabul” yapacağı yazılıdır. Gazetenin 27 Eylül 1925 tarihli sayısında da Ferit İbrahim Bey tarafından çekilen bu fotoğrafa yer verilmiştir. 25 Eylül 1925 tarihli Hakimiyet-i Milliye Gazetesi’nde de Gazi Paşa’nın Vilayet Dairesi’nde memurların tazimatını (saygı sunma) kabul ettiği bildirilmektedir. Orijinalinin nerede olduğu bilinmeyen bu fotoğrafı, kitap kapağında kullanmak üzere, 1927 tarihli Bursa Salnamesi’nin iç kapağından kopyaladık. (Fotoğraf-1)

 

Atatürk’ün Bursa’ya yaptığı 4. gezi olan ve 22 Eylül – 8 Ekim 1925 tarihleri arasında devam eden bu gezi sırasında 29 Eylül 1925 tarihinde Mudanya’ya ve 6 Ekim 1925 tarihinde Gemlik’e ve günübirlik geziler yapmıştır. Gazete haberlerinden, bu geziler sırasında Mudanya ve Gemlik için de birer fotoğraf imzaladığı anlaşılmaktadır. 1 Ekim 1925 tarihli Hakimiyet-i Milliye Gazetesi’nde Atatürk’ün Bursa Valisi ve Belediye Başkanı ile birlikte gerçekleştirdiği Mudanya ziyareti sırasında Fırka’da (Cumhuriyet Halk Partisi Binası) bulunan fotoğrafının üzerine “Mudanya Cumhuriyet Halk Fırkasına 29 Eylül 341: Muhterem Mudanyalıların geçen intihabda (seçim) gösterdikleri vazife-i perverane, şuurlu irtibatı ispat eden hareketlerini lisanı-ı şükranla takdir etmeyi vazife addederim,” yazarak imzaladıkları belirtilmektedir.27 Ekim 1925 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde ise Atatürk’ün Gemlik seyahati sırasında Belediye ve Halk Fırkası binalarını ziyaret ettiği ve üzerinde “6 Teşrinevvel 1925 Gemlik Cumhuriyet Halk Fırkasına” yazan birer fotoğraf hediye edildiği yazılıdır. Gazetede sözü edilen bu fotoğrafların da akıbetini bilemiyoruz. Ancak aynı gezide Bursa Valisi Kemal Gedelek için imzaladığı ve üzerine, kendi el yazısı ile (Bursa Valisi Kemal Bey Efendi’ye. 25 Eylül 1925. M. Kemal) yazdığı fotoğraf dijital kopya olarak da olsa Kent Müzesi’ndedir. (Fotoğraf-2)

Kent Müzesine, Jandarma Genel komutanlığı tarafından hediye edilen diğer bir fotoğraf 5 Ekim 1925 tarihli Fotoğrafın üzerinde (Bursa Jandarma Komutanlığı’na 6 Ekim 1925 Gazi M. Kemal) yazısı ve Atatürk’ün imzası bulunuyor.(Fotoğraf-3)

Bursalı, kıymet bilir bir dostumuz sayesinde, Atatürk’ün Bursa için bir fotoğraf daha imzaladığından haberdar oldum. Oval, sarı yaldızlı bir çerçeve içinde, bu yazı eşliğinde sunulan fotoğraf 29 Birinci Teşrin 1933 tarihli. Yani Cumhuriyetin 10. yıl dönümünde Bursa için imzalanmış. Fotoğrafın üzerinde, “Fırkamın Bursa Vilayeti İdare Heyeti’ne Cumhuriyetin Onuncu Yıldönümü Hatırası. 29 Birinci Teşrin 1933. Gazi Mustafa Kemal” yazısı, biraz zarar görmüş olmasına rağmen net olarak okunabilmektedir.

(Fotoğraf-4) Bu fotoğrafın, Bursa Halkevi salonunda asılı olduğunu hatırlayanlar bulunmaktadır. Atatürk 1933 yılında Bursa’ya 17-19 Ocak tarihleri arasında 2 günlük bir ziyarette bulunmuş iseler de bu tarihler, fotoğrafın üzerindeki tarihlerle örtüşmemektedir. Fotoğrafın büyük olasılıkla Cumhuriyetin 10. yıl kutlamaları çerçevesinde gönderilmiş olduğu düşünülmektedir. Yurt dışındaki elçilik ve maslahatgüzarlıklara Cumhuriyetin 10. Yılı kutlamaları çerçevesinde hazırlanmış 10 yıl kitabı ve gazetelerde yayınlanmak üzere 40’ar adet Türkiye fotoğrafı gönderildiği[1] bilinmektedir. Anlaşıldığı üzere, yurt içinde de Cumhuriyet Halk Fırkası salonlarına asılmak üzere Atatürk’ün imzalı portre fotoğrafı gönderilmiştir. Yukarıda andığımız 4 fotoğrafın maalesef hiç birinin orijinali elimizde bulunmuyor.

Kaynakça

Doğaner, Yasemin. “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları.” Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi. Vc. 2001/ 9, 119-143s.

Özdemir, Nezaket. Ulusal basında Atatürk’ün Bursa Gezileri. Bursa, 2012, Nilüfer Belediyesi. 432s.

[1] Doğaner, Yasemin. “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları.” s. 139

 

 

 
 
4 Ekim 2016 Salı 11:22
 
 

(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
 
Röportajlar
Geri İleri
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Anket
Bursa'nın marka değeri sizce hangisi?
Uludağ
Yeşil Türbe
Ulu Cami
Muradiye Külliyesi
Cumalıkızık
Kaplıcalar
Emir Sultan
Karagöz ile Hacivat
Kapalıçarşı ve Hanlar
Bursaspor
 
 
 
 
 
Arşiv
 
 
Kurumsal

İçerik

Haberler

Yerel Yönetim

Teknoloji

Yukarı Çık